چهارشنبه 14 مرداد 1394 07:36 ق.ظ نظرات ()

نظریه های نظامی و به کارگیری آن ها

گسترش مقیاس جنگ

ارابه در جنگ های چین باستان عامل مهمی بود .  مدت ها پیش کاربرد آن در خاورمیانه منسوخ شده بود . اما در آغاز دوره امارت های جنگاور  تمایل بیشتری به طرف آرایش های بزرگ پیاده نظام جلب شد .  شاید دلیل عمده این امر اختراع کمان زنبورکی بود .  این مساله دو تاثیر عمده داشت ، نخست این که توان نظامی نجیب زادگان ارابه سوار  کاهش یافت و حکومت ها ناچار شدند برای تامین پیاده نظام به توده دهقانان روی آورند . این تحول به نوبه خود منجر شد ساختار دولت ها از آریستوکراسی ( دولت تحت نفوذ نخبگان محلی و نجبا ) به یک دولت بوروکراتیک ( دیوان سالار )  تغییر شکل یابد .  دوم این که حجم ارتش ها به شکل چشم گیری افزایش یافت . ارتش سلسله ژو برای ساقط کردن خاندان شانگ در نبرد مویه در  حدود سال 1046 پیش از میلاد از 45 هزار سرباز و 300 ارابه تشکیل شده بود ، در حالی که در دوره امارت های جنگاور استعداد نظامی امارت های مختلف چنین تخمین زده می شود :

امارت چین : 1 میلیون پیاده نظام ، 10 هزار سواره نظام و 1000 ارابه

امارت چو : شبیه امارت چین

امارت وی : 200 تا 360 هزار پیاده نظام  ، 200 هزار نیزه دار ، 100 هزار نفر نیروی تدارکاتی ، 600 ارابه ، 5 هزار سوار

امارت هان : در مجموع 300 هزار نفر

امارت چی : چند صد هزار نفر نیرو

در مورد تعداد نیروهای شرکت کننده در نبردهای بزرگ چنین آمارهایی داده شده است :

نبرد مالینگ : 100 هزار کشته

نبرد ییچوئه : 240 هزار کشته

گفته می شود ژنرال بای چی از امارت چین مسئول مرگ 890 هزار نفر از نیروهای دشمنانش بوده است .

بسیاری از محققان معتقدند در این آمارها اغراق صورت گرفته است  ( آمارها قانع کننده نیستند ، این آمارها برای جوامع کوچک بیش از اندازه بزرگ هستند ، به سربازان بر حسب تعداد دشمنانی که می کشتند جایزه پرداخت می شد ، شاید یکی از دلایل این آمارها این باشد که سلسله هان سعی داشت دوران پیش از خود در تاریخ چین را دورانی خون بار و جهنمی نشان دهد ) . سوای اغراق ها ، در هر حال حجم درگیری ها در این دوره بزرگتر شده بود . خون ریزی ها و هرج و مرج دوران امارت های جنگاور  چراغ راهی برای آینده چین شد که در آن جامعه چین به یکپارچگی تمایل بیشتری نشان داد .

 


کلاه خود برنزی از امارت یان

توسعه نظامی

دوران امارت های جنگاور عصر طلایی ابتکار و اختراع در عرصه علوم نظامی بود . کاربرد سلاح های آهنی و سواره نظام در چین نخستین بار در این دوره پدیدار شد .  این ابتکارات تا حد زیادی در دوره بهارها و خزان ها ریشه داشتند . در دوره امارت های جنگاور استفاده از سواره نظام و پیادگان گسترش یافت و ارابه ها اهمیت خود را از دست دادند . استفاده گسترده از پیاده نظام جنگ ها را هر چه بیش تر پرتلفات کرد و به نوبه خود سبب تضعیف قدرت اشراف و تک محورگرایی هر چه بیشتر شاهان شد .  از این دوره به بعد طبقه اشراف در چین از شکل جنگاوری خود فاصله گرفت و بیشتر شکل طبقه باسواد و روشنفکر را در جامعه چین به خود گرفت .

هر امارتی به نوبه خود سعی داشت شمار بیشتری سوار ، پیاده و ارابه وارد میدان کند .  دولت های دیوان سالار این عصر ناچار بودند سیستم تدارکات رسانی پیچیده ای برای تامین نیازهای قوای مسلحشان ایجاد کنند . اندازه ارتش ها از چند ده هزار تا چند صد هزارنفر متفاوت بود . کاربرد آهن گسترش یافت و کم کم جای برنز را در صنعت و اسلحه سازی گرفت . بیشتر سلاح ها و زره های این عصر از آهن ساخته می شدند .

اولین واحدهای سواره نظام بومی چین در سال 307 پ . م و طی اصلاحات نظامی شاه وولینگ از امارت ژائو پدیدار شدند . این واحدها لباس و کمان های شبیه به بیابانگردان شمالی داشتند . با این حال ارابه جنگی هنوز به کار می رفت ، هر چند قدرت تاکتیکی سواره نظام مدل جدید را نداشت .

کمان زنبورکی سلاح دوربرد محبوب این دوره بود . تولید انبوه این سلاح آسان بود و برای کاربردش نسبت به کمان های بلند و ترکیبی به آموزش کمتری نیاز بود . همین امر آن را به یک سلاح تاثیرگذار تبدیل کرد .

سربازان پیاده از سلاح های مختلفی استفاده می کردند که محبوب ترینشان  تبرهای تیغه خنجری بودند .  این تبرها طول های متفاوتی بین 9 تا 18 فوت داشتند ( بین 2.7 تا 5.5 متر ) . این تبرها در حقیقت نیزه هایی بودند که سر تغییر شکل یافته ای داشتند . تبرهای تیغه خنجری سلاح های محبوبی بودند ، خصوصا در امارت چین که این تبرها را در طول 18 فوتی می ساختند .

اندیشه نظامی

دوره امارت های جنگاور برای استراتژی نظامی دوره ای طلایی بود ، از هفت اثر کلاسیک تفکر نظامی در چین ، چهار مورد در این دوره نگاشته شدند :

هنر جنگ ،  منسوب به سون تزو که یک اثر تاثیرگذار در عرصه تاکتیک و استراتژی نظامی است

ووزی ، منسوب به وو چی ، یک کارمند دولت و فرمانده نظامی در امارت های چو و وی

وی لیائوزی ، از مولفی ناشناس

روش های سیما ، منسوب به سیما رانگجو ، از فرماندهان نظامی امارت چین

 

فرهنگ و جامعه

دوره امارت های جنگاور عصر جنگ های بزرگ ،اصلاحات دیوان سالاری و نظامی بود . دولت ها در تلاش برای تحکیم هر چه بیشتر قدرتشان بودند که به تضعیف و در نهایت نابودی قدرت دربار ژو منجر شد .

به سبب نیاز به الگوهای جدید حکمرانی ، نظریه های فلسفی جدیدی نیز پدید آمدند که بعدها به  ( صد مکتب اندیشه ) مشهور شدند . مشهورترین این مکاتب عبارت بودند از : موهیسم که توسط مو زی معرفی شد ، کنفوسیوسیسم که توسط منسیوس و خون زی تبلیغ می شد ،  قانون گرایی که شانگ یانگ و هان فیزی سردمدار آن بودند و سرانجام تائوئیسم که لائو تسه مبلغ اصلیش به شمار می رفت .

دولت ها تلاش داشتند برتری خود را نه تنها در عرصه نظامی که در نمایش دربارها و فلسفه مورد حمایت خویش نیز نشان دهند .

تفکر کنفوسیوس با تلاش متفکرانی مانند منسیوس در این دوره سعی داشت به فلسفه اصلی حکومت داری تبدیل شود . در این تفکر حکومت همراه با فضایلی مانند مهربانی و حق گرایی می توانست با کسب رضایت مردمی چه در امارت خود و چه در امارت های همسایه  نیاز به جنگ را مرتفع کند . اما تلاش منسیوس برای قانع کردن حاکمان به این امر ناکام ماند . حاکمان امارت ها چنین روشی را در دوران جنگ صلاح نمی دیدند .

موهیسم توسط مو زی (468 تا 376 پ . م ) معرفی شد . مو زی بر این باور بود که تغییر در محیط سبب تغییر در رویکرد مردم می شود . همین امر در مورد حاکمان هم وجود دارد و به همین سبب باید نسبت به تغییرات محیط هشیار بود .  مو زی به شدت مخالف جنگ و نظامی گرایی بود و در همان حال در تاکتیک های دفاعی نظامی یک نابغه به شمار می رفت .  با کمک های او امارت کوچک سونگ توانست در برابر حملات چند باره امارت چو به خوبی مقاومت کند .

لائو تسه در فلسفه تائوییستی خود بر این اعتقاد بود که طبیعت انسان نیک است و با بازگشت به وضعیت طبیعی می تواند به کمال برسد . لائو تسه معتقد بود انسان های بالغ نیز مانند بچه ها ساده و معصوم هستند و توسعه تمدن بوده است که آنان را با آلوده کردن به طمع و فریبکاری فاسد کرده است . تائوییسم بر خلاف مکاتب دیگر در پی تاثیرگذاری بر حاکمان نبود و لائوتسه  خود بارها دعوت های دولت چو را برای احراز مقام وزارت رد کرده بود .

قانون گرایی در سال 338 پ . م توسط شانگ یانگ مطرح شد و همه تعالیم دینی و فلسفی دیگر را رد کرد . در تفکر قانون گرایی حکومت بر مردم فقط با قوانین سفت و سخت ممکن بود . مجازات های سنگین در نظر گرفته می شد و حتی گاهی خانواده ها به صورت گروهی تقاص جرم یک فرد را پس می دادند . اصلاحات رادیکالی اعمال شد و نظام طبقاتی جامعه شکلی جامد و تغییر ناپذیر به خود گرفت . کشاورزان به فعالیت هر چه بیشتر تشویق شدند  و شرکت در عملیات های نظامی  پاداش خاص خود را داشت . مجازات ها در صورت تخطی از قوانین  همه طبقات را در بر می گرفتند و حتی شاه هم استثنا نبود . امارت چین این فلسفه را پذیرفت و در نتیجه به یک دولت مرکزگرا و با سازمان دهی قوی تبدیل شد  که دستگاه دیوان سالاریش بر اساس میراث خونی و خاندانی برپا بود . دوران امارت های جنگاور شاهد رشد دولت های مرکزگرا و دیوان سالار بود . همین اصلاحات بودند که سبب قدرت گیری امارت چین شدند و سرانجام  آرزوی چین یکپارچه را در سال 221 پ . م به ثمر رساندند .

نجبا ، دیوان سالاران و اصلاح گران

پدیده جنگاوری گسترده که بر پایه استفاده از توده پیادگان به جای ارابه ها استوار بود یکی از دلایل عمده شکل گیری دیوان سالاری های متمرکز و نیرومند در امارت های بزرگ بود . در همان زمان فرایند فئودالیسم ثانویه که در دوره بهارها و خزان ها رشد یافته بود نیز با گسترش دیوان سالاری محدود شد و از میان رفت .

اصلاحات شانگ یانگ در امارت چین و وو چی در امارت چو که بر پایه دیوان سالاری متمرکز ، سرکوب نجبا و افزایش هر چه بیشتر قدرت دولت استوار بودند برای به کارگیری ارتش های بزرگ ضرورت داشتند .

حسابگری پیشرفته

مجموعه ای از 21 نوار از جنس چوب درخت بامبو متعلق به سال 305 پ . م  در منطقه تسینگ هوا پیدا شده است که قدیمی ترین جدول ضرب شناخته شده در جهان محسوب می شود . این امر نشان می دهد علم حساب در چین این عهد تا چه حد پیشرفت کرده بود .

 


قدیمی ترین جدول ضرب ده دهی شناخته شده جهان

 

تحولات اقتصادی

دوره امارت های جنگاور  شاهد ظهور صنعت آهنگری در چین بود و آهن جای برنز را در صنعت و اسلحه سازی گرفت . مناطقی مانند شو (سیچوان امروزی ) و یوئه ( ژنجیانگ امروزی )  در این دوره مرکز فرهنگ چین بودند . تجارت نیز در این دوره اهمیت فراوانی داشت و تاجران نقش مهمی در عرصه سیاست بازی می کردند . مشهورترین آنان لو بو وی بود که به صدارت عظمای امارت چین رسید و به پشتیبان اصلی امپراتور چین شی هوانگ تبدیل شد .

افزایش منابع انسانی و صنعتی در اختیار دولت ها در کنار نیاز به تدارکات گسترده برای ارتش ها  سبب شد پروژه های بزرگ اقتصادی مانند ایجاد مسیرهای آبی و سدها نیز مورد توجه قرار گیرند .  سیستم زهکشی عظیم ایجاد شده در منطقه دوجیانگیان نمونه ای از این پروژه ها است که در آن آب رودخانه مین در سیچوان که منبع اصلی تدارکات امارت چین بود هدایت شده است . کانال ژنگ گو نیز نمونه دیگری بود که با آبیاری دشت گوانژونگ سبب بازدهی بیشتر کشاورزی در امارت چین می شد .

 

 

منبع : http://en.wikipedia.org/wiki/Warring_States_period

مترجم : شاهو صالح