چهارشنبه 15 مهر 1394 06:03 ق.ظ نظرات ()

قسمت اول

قسمت دوم

قسمت سوم


پیشروی های مسمانان و سقوط انا ،  842 تا 859

در اواخر سال 842 یا 843 ، مسلمانان با کمک امیرنشین ناپل تواستند شهر مسینا در منهی الیه شمال شرقی جزیره را فتح کنند . در 845 دژ مودیکا نیز سقوط کرد . بیزانسیان که اکنون با خلافت عباسی در صلح بودند از ایالت شمالی خارسیانون در کاپادوکیه ( خاک آناتولی ) به سیسیل نیروی کمکی فرستادند . دو ارتش در نزدیکی بوترا با هم رو به رو شدند . ارتش بیزانسی شکست خرد کننده ای خورد و 10 هزار تن از افرادش را از کف داد . پس از این فاجعه ، موقعیت بیزانسیان به شدت تضعیف شد :  فضل بن جعفر لئونیتینی را با فریب و خدعه در 846 گرفت ،  دژ راگوسا در 848  و پس از تسلیم شدن پادگان آن در اثر قحطی و گرسنگی سقوط کرد و سپس با خاک یکسان شد . در سال های 847 و 848 تلاش بیزانسیان برای پیاده کردن نیرو در اطراف پالرمو شکست خورد و از ده کشتی به کار گرفته شده در عملیات ، هفت فروند در اثر طوفان غرق شدند .

 

در سال 851 سردار و حکمران توانای اغلبی ،  ابوالاغلب ابراهیم درگذشت و ساکنان مسلمان سیسیل ابوالاغلب عباس بن فضل ، فاتح بوترا ، را به جانشینی او پذیرفتند . فرماندار جدید بدون انتظار کشیدن برای تایید حکومتش از طرف حاکمان اغلبی در افریقیه ، به دژ کالتاووتورو  یورش برد و آن را تسخیر کرد ، سپس متوجه انا در جنوب شد . بیزانسیان از نبرد در میدان باز خودداری کردند و به استحکامات داخل شهر پناه بردند . عباس به حملاتش ادامه داد و طی سال های 852 و 853 منطقه وال دی نوتو را به ویرانی کامل کشید . بوترا پنج تا شش ماه در محاصره بود و سرانجام با پذیرش شرایط و تسلیم کردن 6 هزار اسیر ، عباس و نیروهایش از آن عقب نشستند .

در مورد وقایع چهار سال بعد اطلاعات اندکی در دست است ، اما همین اطلاعات هم نشان دهنده ترکتازی مسلمانان در قلمرو بیزانسیان بدون واکنش جدی از طرف آنهاست . عباس دژهای دیگری از جمله کفالو را در سال 58 گرفت . کفالو پس از تامین امنیت ساکنانش تخریب شد . دژ گاگلیانو هم محاصره شد اما سقوط نکرد . در تابستان 858  در حوالی آپولیا یک نبرد دریایی درگرفت .  علی ، برادر عباس توانست ناوگان 40 فروندی بیزانسیان را در مراحل اولیه نبرد شکست دهد ، اما در مرحله بعدی شکست خورد و گریخت .

در ژانویه 859 مسلمانان با راهنمایی یک اسیر بیزانسی دژ انا را که تا ان زمان شکست ناپذیر می نمود گرفتند و پیروزی نظامی تاثیرگذاری کسب کردند . سقوط انا اهمیت فراوانی داشت و این شهر به کلید تصرف مناطق شرقی سیسیل تبدیل شد . بدون تسخیر انا تصرف و نگه داشتن مناطق شرقی سیسیل برای مسلمین امکان نداشت و خطر ضد حمله هر آن نیروهای اغلبی را تهدید می کرد . سقوط شهر و کشتار و غارت گسترده در آن در 24 ژانویه 859 بزرگترین موفقیت اغلبیان در سیسیل از زمان سقوط پالرمو به شمار می رفت .

سقوط انا قلمرو امپراتوری در سیسیل را به نوار ساحلی بین تائورمینا و سیراکوز کاهش داد .  امپراتور ناچار شد ارتش و ناوگانی بزرگ مرکب از 300 کشتی به فرماندهی کنستانتین کونتومیتس به سیسیل بفرستد . این نیرو در پاییز 859 به سیراکوز رسید . طی یک نبرد دریایی بزرگ با ناوگان اغلبی ، بیزانسیان شکست خوردند و یک سوم از کشتی هایشان نابود شد . با این حال ورود قوای کمکی بزرگ بیزانسی منجر به بازپس گیری چند دژ شد . در بخشی از متصرفات مسلمانان هم شورش هایی درگرفت . عباس این شورش ها را سرکوب کرد و به نیروهای کونتومیتس یورش برد . دو ارتش در نزدیک کفالو پنجه در پنجه افکندند . نبرد با شکست سنگین و عقب نشینی بیزانسیان به سیراکوز پایان یافت . عباس تسلطش بر انا را تحکیم بخشید و استحکامات آن را تقویت کرد .

 سقوط مالت و سیراکوز

فرمانداری خفاجه بن سفیان ، 861 تا 869

عباس در پاییز 861 پس از یک حمله دیگر به قلمرو بیزانس درگذشت و در کالتاگیرون به خاک سپرده شد . بیزانسیان بعدها جسد او را از قبرش بیرون آورده و سوزاندند . ساکنان مسلمان سیسیل عموی او احمد بن یعقوب را به حکومت جزیره منصوب کردند . دوره حکومت احمد کوتاه بود و در فوریه 862 ، عبدالله پسر عباس او را از تخت به زیر کشید . سردار تحت امر عبدالله ، رباح توانست با وجود شکست خوردن در یک نبرد ، چند دژ بیزانسی دیگر را هم بگیرد . با این حال حکومت عبدالله مورد تایید اغلبیان قرار نگرفت و او پس از پنج ماه جایش را به خفاجه بن سفیان داد .

در سال 863 خفاجه پسرش محمد را مأمور حمله به اطراف سیراکوز کرد . محمد شکست خورد و ناچار به عقب نشینی شد . در ماه های فوریه و مارس 864 ، مسلمانان با کمک یک بیزانسی جدا شده از امپراتوری توانستند نوتو و سیسلی را بگیرند . در 865 میلادی خفاجه شخصا به اطراف شهر انا یورش برد ( ممکن است نشانه بازپس گرفتن انا توسط بیزانسیان بوده باشد ، یا این که آنان هنوز دژهایی در اطراف شهر را در اختیار داشتند )  و سپس به سیراکوز حمله شد . محمد بار دیگر شکست خورد و 1000 نفر از افرادش را از دست داد .

در 866 خفاجه بار دیگر به سیراکوز حمله کرد . نوار ساحلی منتهی به سیراکوز در طول شمال مورد حمله واقع شد . بخشی از ساکنان تائورمینا با او وارد مذاکره شدند اما خفاجه به پیمانش وفادار نماند . در همان سال مسلمین نوتو و راگوسا را پس گرفتند . خفاجه دژ موسوم به ( الجیران )  و چند شهر کوچک دیگر را هم گرفت ، اما بیماری ناچارش کرد به پالرمو برگردد . در تابستان 867  قوای خفاجه بار دیگر حومه کاتانیا و سیراکوز را غارت کرد .

در سپتامبر 867 ، امپراتور میخائیل سوم توسط حکمران بعدی بیزانس ، باسیل اول ( مقدونی ) سرنگون و کشته شد . امپراتور جدید پرانرژی تر بود و صلح در مرزهای شرقی امپراتوری به او اجازه داد بار دیگر متوجه غرب شود :  طی سال های 868 و 869 دریاسالار نیکتاس اوریفاس مأمور شکستن محاصره راگوسا و برقراری دوباره تسلط امپراتوری بر دالماسی ( ساحل کرواسی امروز ) شد . اوریفاس پیش از این به ایتالیا رفته بود تا با یک ازدواج سیاسی حمایت لویی دوم ، امپراتور مقدس روم و شاه ایتالیا را برای حمله مشترک به شهر باری که تحت تسلط مسلمانان بود کسب کند ، اما در این کار ناکام ماند . یک ناوگان دیگر در بهار 868 به سیسیل اعزام شد ، اما قوای بیزانسی از خفاجه شکست سختی خورد و حملات مسلمین به اطراف سیراکوز ادامه یافت . پس از بازگشت خفاجه به پالرمو  پسرش محمد به خاک اصلی ایتالیا حمله برد و شهر گائتا را محاصره کرد .

محمد طی بازگشتش به سیسیل در ماه های زانویه و فوریه 869 سعی کرد با سوءاستفاده از خیانت برخی نگهبانان ، تائورمینا را بگیرد . مسلمین کنترل برخی دروازه های شهر را به دست گرفتند ، اما محمد که از محاصره شدن می ترسید از ورود نیروهایش به شهر اجتناب کرد و عقب نشست . یک ماه بعد خفاجه به حوالی کوه اتنا لشکر کشید و شهر تیراکیا ( راندازوی امروزی ) را تهدید کرد . محمد هم چنان در حال غارت حومه سیراکوز بود . بیزانسیان به قوای محمد یورش بردند و به آنان تلفات سنگینی وارد کردند . خفاجه شخصا متوجه سیراکوز شد . شهر برای چند هفته محاصره شد اما در ماه ژوئن خفاجه به پالرمو  برگشت . طی بازگشت ، یک سرباز ناراضی بربر به جان خفاجه سوءقصد کرد و سپس به سیراکوز گریخت . این برای مسلمانان اتفاق خوشایندی نبود . انگیزه های منتهی به این قتل مشخص نیستند :  برخی مورخان مانند متکالف اختلاف بر سر غنایم را مطرح می کنند ، اما الکساندر واسیلیف معتقد است سرباز بربر پیشتر به مزدوری بیزانسیان درآمده بود .

 

تصرف مالت و سیراکوز به دست مسلمانان ، 870 تا 878

 

محمد پسر خفاجه جای او را گرفت و حکومتش مورد تایید امیر اغلبی افریقیه واقع شد . محمد بر خلاف دوره خدمت نظامی اش حکمران خوشگذران و بی تحرکی از آب درآمد و بیشتر تمایل داشت در پایتختش بماند . دوره حکمرانی محمد کوتاه از آب درآمد و خواجه های حرمسرایش او را در 27 ماه می سال 871 کشتند .

با این حال دوران کوتاه حکومت محمد شاهد یک موفقیت بزرگ بود : تصرف مالت . این آخرین جزیره ای بود که در اطراف سیسیل در دست بیزانسیان مانده بود . در سال 869 یک ناوگان مسلمان به فرماندهی احمد بن عمر بن عبیدالله بن اغلب حبشی به مالت حمله کرد . بیزانسیان که ابتدا به صورت نامنظم نیروی کمکی دریافت می کردند نخست به صورت موفقی پایداری کردند ، اما در سال 870  محمد از سیسیل یک ناوگان کمکی به مالت فرستاد . استحکامات مالت در 29 اگوست 870 سقوط کرد . نقل شده که احمد حبشی ستون های مرمرین قلعه ها را از جا کند تا برای تزیین در قصر خودش استفاده کند و سپس استحکامات جزیره را ویران کرد . سقوط مالت تاثیر فراوانی بر وضعیت دفاعی بخش بازمانده از سیسیل در دست بیزانسیان داشت : با در اختیار داشتن رجیو در کالابریا و مالت ، مسلمانان محاصره دریایی جزیره را کامل کردند و می توانستند همه کمک های اعزامی به جزیره را مورد حمله قرار دهند .

دوره مابین سال های 872 تا 877 شاهد آرامش نسبی بود و گزارشی از عملیات های نظامی در آن داده نشده است . احتمالا این وضعیت به سبب اختلافات داخلی میان مسلمانان سیسیل بود . طی این دوره شش حکمران بر مسلمین سیسیل حکم راندند و قدرت دولت اغلبی در افریقیه نیز کاهش یافته بود . در ایتالیا  حملات مسلمانان ادامه داشت اما بیزانسیان طی یک تلاش موفق در سال های 875 و 876 و پس از مرگ لویی دوم ، باری را از مسلمانان گرفتند .

در سال 875 امیر اغلبی صلح دوست ، محمد بن احمد ( محمد دوم )  درگذشت و برادرش ابراهیم دوم جای او را گرفت . امیر جدید افریقیه این  بار قصد داشت کار سیراکوز را تمام کند . فرماندار جدید سیسیل ، جعفر بن محمد با ناوگانی جدید عازم فتح سیراکوز شد .

جعفر در سال 877 دور جدیدی از حملات را آغاز کرد . در این حملات شهرها و دژهای دیگری مورد یورش قرار گرفت و سرانجام خود سیراکوز هم محاصره شد . مسلمانان که تدارکات و تجهیزات مناسبی داشتند حملات شدیدی به سیراکوز صورت دادند . مدافعان کمک چندانی از قسطنطنیه دریافت نکردند . بخش اعظم ناوگان بیزانس درگیر عملیات انتقال مواد و مصالح ساختمانی برای ساخت کلیسای بزرگ سومپتوس بود که به فرمان امپراتور باسیل در حال احداث بود . طی ماه های محاصره ، نیروهای مهاجم به ترتیب خطوط بیرونی دفاعی شهر را گرفتند و سرانجام در 21 می 878 وارد شهر شدند . مردم شهر قتل عام شدند یا به بردگی درآمدند .  تاراج سیراکوز دو ماه ادامه داشت .


فتح سیراکوز به دست مسلمانان

 مترجم: شاهو صالح

منبع

https://en.wikipedia.org/wiki/Muslim_conquest_of_Sicily