یکشنبه 19 مهر 1394 06:04 ق.ظ نظرات ()

قسمت اول

قسمت دوم

قسمت سوم

قسمت چهارم

تکمیل فرآیند فتح

اختلافات میان مسلمانان سیسیل ، 878 تا 900

با وجود پیروزی بزرگ سیراکوز ، استان اسلامی سیسیل اکنون وارد دوره ای از درگیری های داخلی شده بود . مدت کوتاهی پس از سقوط سیراکوز ،  جعفر به دست بردگان خودش کشته شد . احتمالا این کار به تحریک عمو و برادر او صورت گرفت که حکمرانی را پس از جعفر به دست گرفتند . این حاکمان جدید هم در سپتامبر 878 سرنگون شدند و پس از انتقال به افریقیه اعدام شدند .

ابراهیم دوم مدت کوتاهی پیش از منصوب کردن حسین بن رباح ، از مسلمانان بومی سیسیل ، به حکومت جزیره ، پسرش را به حکمرانی سیسیل گماشت . حسین حمله به استحکامات بازمانده بیزانسی را از سرگرفت . اما این حملات که طی سال های 879 و 880 بر تائورمینا متمرکز بودند ناکام ماندند . بیزانسیان در سال 880 یک ضد حمله محدود ترتیب دادند . دریاسالار بیزانسی ، ناسار طی یک حمله شبانه ناوگان اغلبی در دریای ایونی را شکست داد و به اطراف پالرمو حمله کرد . یک ناوگان اغلبی دیگر هم در پونتا ستیلو شکست داده شد .

در سال های 881 و 882 تائورمینا بار دیگر مورد حمله قرار گرفت ، اما ارتش مسلمانان به فرماندهی ابوالثوار از بیزانسیان شکست خورد و حمله متوقف گردید . طی سال های 883 تا 885 کاتانیا ، پولیزی ، تائورمینا  و رومتا بارها مورد حمله شدند . این حملات غنایم و خراج های فراوانی نصیب مسلمانان کرد اما به تصرف این مناطق منجر نشد . در سال های 885 و 886 قدرت بیزانسیان در خاک اصلی ایتالیا فزونی گرفت و امپراتور نیکه فوروس فوکاس ارشد سلسله پیروزی هایی بر ضد مسلمانان به دست آورد .

در سایه این شکست های نظامی جو نارضایتی در میان جامعه مسلمانان سیسیل بالا گرفت و شورش هایی برپا شد . در منابع بعدی این شورش که قیام طبقات پایین بر نخبگان حاکم بود شورش بربرها بر حاکمان عرب توصیف شده است . در دسامبر 886 اهالی پالرمو حاکم شهر سوادة بن خفاجه را از شهر بیرون کردند و او را ناچار کردند به افریقیه بگریزد . ابراهیم دوم اغلبی فرماندار تازه ای فرستاد که توانست وضع را آرام کند و حملات موفقی به ناگان بیزانس در در میلازو ( سال 888 ) ترتیب دهد . این موفقیت مسلمانان سیسیل را قادر ساخت حملات ویرانگری به کالابریا ( انگشت شست در چکمه نقشه ایتالیا ) در خاک اصلی ایتالیا انجام دهند .

سال بعد سواده بن خفاجه به همراه نیروهای تازه نفس از افریقیه بازگشت و حمله ناموفق دیگری به تائورمینا صورت داد . در مارس 890 شورش دیگری این بار توسط عرب های پالرمو شروع شد که عرب های تازه وارد افریقیه ای همراه خفاجه را هدف قرار داده بود . این شورش با شورش های گسترده ای در خاک خود افریقیه هم زمان بود  ( سال های 894 و 895 ) . حملات مسلمین به قلمرو بیزانس موقتا پایان یافت و میان طرفین صلح برقرار شد . بر اساس قرار داد صلح بیزانسیان متعهد شدند ظرف 40 ماه هزار نفر از اسیران مسلمان را ( در ترتیب هایی که به نوبت یک دسته عرب و یک دسته بربر آزاد می شدند ) تحویل دهند . این معامله نه تنها نشان دهنده موفقیت های نظامی مسیحیان در شرق سیسیل ، بلکه نمایانگر اختلافات شدید داخلی در بدنه ارتش اغلبی بود .

در سال 898 یک جنگ شدید و گسترده میان عرب ها و بربرهای مسلمان درگرفت . ابوالعباس عبدالله فرزند ابراهیم دوم که پیشتر یک شورش را در افریقیه سرکوب کرده بود  در راس یک ارتش و در تابستان 900 وارد سیسیل شد . درگیری داخلی سیسیل پالرمویی ها را در برابر آگریگنتویی ها قرار داده بود . مذاکره نیروهای های افریقیه ای با مسلمانان بومی سیسیل شکست خورد . ابوالعباس به پالرمو لشکر کشید و آن را در 18 سپتامبر سال 900 گرفت . بسیاری از شورشیان به بیزانسیان در تائورمینا پناه بردند و حتی برخی از آنان به قسطنطنیه رسیدند .

دینار اغلبی ضرب شده در سیسیل ، 879

 

ورود ابراهیم دوم و سقوط تائورمینا

بیزانسیان سعی کردند از شورش پیش آمده بهره ببرند و تمرکز نیرو در مسینا و رجیو را شروع کردند . یک ناوگان کمکی نیز از قسطنطنیه اعزام شد . ابوالعباس شورش را به سرعت سرکوب کرد و به مواضع بیزانسیان در تائورمینا و کاتانیا حمله برد . محاصره کاتانیا در زمستان همان سال پایان یافت و ابوالعباس به پالرمو بازگشت . در بهار سال بعد دمونا مورد حمله واقع شد . برای گیج کردن بیزانسیان ، تعدادی از سپاهیان مسلمان به خاک اصلی ایتالیا یورش بردند . رجیو در 10 جولای تصرف و به طرز وحشیانه ای غارت شد . 15 هزار نفر از ساکنان شهر به بردگی گرفته شدند و مالیات جزیه بر بقیه تحمیل شد . ابوالعباس در بازگشت به سیسیل یک ناوگان بیزانسی را شکست داد و سی کشتی به غنیمت گرفت .

در ابتدای سال 902 امیر ابراهیم دوم با سعایت زیردستانش و مداخله خلیفه عباسی ناچار به کناره گیری از مقام امیری اغلبیان شد و جایش را به پسرش ابوالعباس داد . خود ابراهیم به سیسیل رفت تا ادامه عملیات را عهده دار شود . تائورمینا پس از محاصره ای طولانی و دریافت نکردن کمک از امپراتوری سرانجام در 1 آگوست 902 به دست ابراهیم افتاد . حملات بعدی ابراهیم به استحکامات باقی مانده بیزانسی در جزیره آن ها را ناچار کرد میان نابودی یا پرداخت باج یکی را انتخاب کنند .

ابراهیم که خستگی ناپذیر می نمود به عمق خاک اصلی ایتالیا یورش برد . حتی شهر ناپل هم در معرض تهدید او بود . پیشروی ابراهیم با  محاصره کوسنزا متوقف شد . ابراهیم در 24 اکتبر 902 بر اثر اسهال خونی درگذشت . نوه او عملیات را متوقف کرد و به سیسیل بازگشت .


 

نتیجه

 هر چند برخی از استحکامات شمال شرقی جزیره در دست مسیحیان باقی ماند سقوط تائورمینا به معنای پایان حکومت بیزانسیان در سیسیل و تحکیم قدرت مسلمانان در آن بود . با این حال جنگ عرب – بیزانسی بر سر جزیره پایان نیافت .

در سال 909 سیسیل نیز پس از افریقیه تحت تسلط سلسله نوظهور فاطمی درآمد . فاطمیان  ( و فرمانداران منسوب کلبی آن ها ) به جهاد علیه مسیحیان سیسیل ادامه دادند و مناطق جنوبی ایتالیا نیز مورد تهدید آن ها بود . تائورمینا مدت کوتاهی پس از 902 از دست مسلمانان خارج شد و تنها در سال 962 و پس از یک محاصره 30 هفته ای ( در پاسخ به بازپس گیری جزیره کرت از طرف بیزانسیان ) به دست فاطمیان افتاد . سال بعد رومتا ، آخرین شهر مهم بازمانده بیزانسی در سیسیل مورد حمله مسلمانان قرار گرفت . نیکه فوروس فوکاس دوم ، امپراتور وقت بیزانس سعی کرد به این دژ بازمانده کمک برساند . تلاش های اولیه بیزانسیان موفق بود و مسینا و چند دژ دیگر در شمال شرق سیسیل پس گرفته شدند ، اما مدتی بعد بیزانسیان ناچار شدند به کالابریا عقب بنشینند . سال بعد تلاشی دیگر صورت گرفت ، اما نبرد تنگه ها ( واقیات المجاز ) در مسینا به انهدام نیروهای بیزانسی منجر شد . در سال 967 میان دو طرف پیمان صلح امضا شد .

حملات مسلمانان سیسیل به خاک اصلی ایتالیا ادامه داشت و اوتوی دوم ، امپراتور مقدس روم را در سال 982 وادار به مداخله در شبه جزیره ایتالیا کرد . اما اوتو هم در نبرد ستیلو از مسلمانان شکست خورد . تا دهه 1020 و لشکرکشی های دوباره بیزانسیان به سیسیل عملیات عمده ای در کار نبود . در این زمان باسیل بوئیوآنس ، حکمران ولایات بیزانسی جنوب ایتالیا  با سپاهی بزرگ در سال 1025 در مسینا پیاده  شد ، اما این لشکرکشی با رسیدن خبر مرگ امپراتور باسیل دوم متوقف شد .  تلاش نهایی بیزانسیان برای بازپس گیری سیسیل در سال 1038 و تحت فرماندهی فرمانده جوان و هوشمند بیزانسی ،  جورج مانیاکس انجام گرفت . بیزانسیان به اختلافات داخلی میان کلبی ها و زیریان تونسی ساکن در سیسیل امید بسته بودند . مانیاکس با سرعت مناسبی ساحل شرقی جزیره را گرفت ، اما فرایند فتح دوباره جزیره با دخالت رقبای او در قسطنطنیه و فراخوانی او به پایتخت ناکام ماند . کلبی ها به زودی شکست های خود را جبران کردند و مسینا بار دیگر در سال 1042 به قبضه قدرت مسلمانان بازگشت .

عرب های مسلمان تا زمان شروع حملات نورمن ها به سیسیل حکومت جزیره را در دست داشتند . فتح نورمنی سیسیل نیز فرایندی طولانی بود . حمله اولیه در سال 1061 شروع شد و تا تسلیم شهر نوتو در سال 1091 به طول انجامید . 

اثرات

منازعه طولانی عرب – بیزانسی تاثیرات مهمی بر آینده جزیره داشت . فرهنگ سیسیل از عرب ها تاثیر فراوانی پذیرفت ، اما مسیحیان در برابر اسلامی شدن به شدت مقاومت کردند . نام های عربی بسیاری هنوز بر اماکن مختلف جزیره باقی مانده است . با این حال مناطق شرقی و شمالی جزیره به سبب ارتباط دائم با جنوب خاک اصلی ایتالیایی هویت مسیحی خود را تا حد زیادی حفظ کردند .

  منبع : http://en.wikipedia.org/wiki/Muslim_conquest_of_Sicily

مترجم  : شاهو صالح