دوشنبه 3 تیر 1398 10:15 ق.ظ نظرات ()

 قبل از اینکه مرحله ی پنجم عملیات رمضان را مرور کنیم بد نیست که نگاهی دوباره به سازمان رزم نیروی تک ور بیاندازیم. همان طور که دیده می شود بارعمده ی این مرحله از عملیات بر عهده ی لشکر 3 فتح سپاه به فرماندهی حجت الاسلام ردانی پور گذاشته می شود. مسئول طرح و برنامه ی لشکر حسین خرازی بود که بعدتر درباره ی وی مفصل تر صحبت خواهیم کرد. از واحدهای سازمانی این لشکر تیپ25 کربلا کنار گذاشته شده بود و 4 تیپ دیگر این لشکر قرار بود در جبهه ای به عرض حدودا 12 کیلومتر از شمال پاسگاه زید عراق (که الان در دست نیروهای ایرانی بود) در جهت شرقی-غربی به مثلثیهای اول تا سوم ضربه وارد کنند. تیپ 33 لشکر7 سپاه هم قرار بود که از شمال نیروهای لشکر فتح و به موازات آنها حمله کرده و تا فاصله ی خاکریز خودی تا مثلثی چهارم را پاکسازی کند. جمع نیروی تک ور ایرانی در حدود 30 گردان پیاده بوده است.

طرح اصلی مرحله ی پنجم عملیات این بود که در محور جنوبی (یعنی از شمال پاسگاه زید) تیپ17 علی بن ابی طالب(ع) تا ابتدای مثلثی اول را پاکسازی کند. این تیپ باید پس از رسیدن به انتهای مثلثی اول اقدام به زدن یک خاکریز در جنوب خود به صورت شرقی-غربی می کرد. هدف این بود که پس از اتمام این خاکریز شرقی-غربی نفرات تیپ 17 به پشت آن منتقل شده و در برابر پاتکهای عراق از سمت جنوب مقاومت کنند. در محور شمالی تیپ8 نجف اشرف و تیپ14 امام حسین(ع) به ترتیب تا مثلثی های دوم و سوم می رفتند و آنها را پاکسازی می کردند. واحد مهندسی تیپ8 نجف باید با ایجاد یک خاکریز جنوبی-شمالی سر مثلثی اول را به مثلثی دوم می چسباند تا شکاف بین آن دو از بین برود  و بتوانند در پشت آن خاکریز به سمت غرب موضع بگیرند. تیپ14 امام حسین(ع) هم باید یک خاکریز جنوبی-شمالی بین مثلثی دوم و سوم احداث می کرد و در پشت آن به سمت غرب موضع می گرفت. در شمال تیپ14 تیپ27 حضرت  رسول(ص) تا انتهای مثلثی سوم را پاکسازی می کرد و با تیپ 14 امام حسین(ع) دست به دست می داد. همزمان با پاکسازی محور شمالی تیپ27 حضرت رسول(ص) توسط تیپ33 المهدی(عج)، تیپ 27 حضرت رسول باید خاکریزی به موازات خاکریز جنوبی تا انتهای مثلثی سوم می کشید و نفرات تیپ33 نیز به پشت آن آمده تا در برابر پاتک عراق از سمت شمال خود مقاومت کنند. قرار بود تا 2 تیپ از ارتش هم به همراه تیپ33 وارد عمل بشوند. در مجموع قرار بود تا مستطیلی به عرض تقریبی 12 کیلومتر و عمق تقریبا 10 کیلومتر از شمال پاسگاه زید پاکسازی و تأمین بشود. در این صورت تأمین نیروی تک ور توسط مثلثی های اول و سوم از سمت غرب و خاکریزهای جنوبی و شمالی در جناحین انجام می شد.

http://s8.picofile.com/file/8359871918/%D8%B0_004.jpg

با تجربیات حاصل شده از مراحل قبلی قرار شد که دستگاه های راهسازی بکار گرفته شده در این مرحله توسط نفرات پیاده محافظت بشوند تا در هنگامی که برای زدن خاکریز اقدام می کنند این نفرات بتوانند امنیت لودرها را حفظ کنند و پاتک زرهی عراقی ها را عقب بزنند تا لودرها بتوانند تا انتهای خاکریز را به مثلثی های عراق بچسابنند. در شبهای قبل از آغاز عملیات این واحدها به همراه نفرات محافظانشان به عقب جبهه برده شدند و در یک عملیات شبیه سازی شروع کردند به زدن خاکریز به صورت شبانه تا شرایط احداث خاکریز و سرعت اجرای آن برای رضا حبیب اللهی (مسئول عملیات لشکر فتح که احداث خاکریزها به وی سپرده شده بود) معلوم شود.

در برابر نیروهای تک ور ایران سپاه سوم عراق در حدود 2 تیپ پیاده، 2 تیپ مکانیزه و 2 تیپ زرهی مستقر کرده بود.  قسمتی از زرهی عراق (تیپ50زرهی) در جلوی این خاکریزهای مثلثی موضع گرفته بودند تا به صورت بازدارند تک نیروهای ایرانی را به تحلیل ببرند.

در ساعت 21:30 شامگاه چهارشنبه ششم مرداد 61 مرحله نهایی عملیات رمضان آغاز می شود. دو گردان از سه گردان عملیاتی تیپ33 المهدی (عج) با موفقیت خطوط عراقی ها را شکستند و پیشروی کردند. تیپ27 حضرت رسول (ص) با مقاومت اندکی مواجه شد و توانست با موفقیت تیپ50 زرهی عراق را شبانه محاصره و و تقریبا تمامی تانکهای آن را منهدم کند و به در نهایت به مثلثی ها برسد. در محور جنوب تیپ27 حضرت رسول (ص) تیپ 14 امام حسین(ع) هم با موفقیت خطوط عراقی ها را شکست و حتی وارد مثلثی سوم شد. در محور جنوب تیپ14 امام حسین (ع) تیپ8 نجف اشرف نرسیده به مثلثیها وارد یک میدان مین شد و ناچار شد تا در شب عملیات معبری از میان میدان مین عراقی ها بازکند. در جنوبی ترین محور هم تیپ 17 علی ابن ابی طالب(ع) توانست تا نزدیکی مثلثی اول پیشروی کند. همزمان با حرکت نیروی تک ور عملیات احداث خاکریزهای شرقی-غربی در محور شمال توسط تیپ27 حضرت رسول(ص) و در محور جنوب توسط تیپ علی بن ابی طالب(ع) و به صورت شبانه آغازشد. عملیات احداث خاکریز شمالی تقریبا تا صبح به طول انجامید ولی چون در جنوب تیپ27 حضرت رسول(ع) هنوز عناصری از مدافعین عراقی وجود داشتند که پاکسازی نشده بودند همت دستور داد تا واحد مهندسی-رزمی این تیپ سرخاکریز را به صورت عصایی برگرداند و احداث خاکریز را این باراز سمت عراق به سمت ایران ادامه دهد. در نتیجه خاکریز محور شمالی به صورت درمیامد که سرعصایی آن در غرب و دو سرباز آن در شرق قرار می گرفتند. با اتمام این خاکریز نیروهای این تیپ و تیپ44 المهدی(عج) باید در میان این دو خاکریز موازی موضع می گرفتند. اما خاکریز جنوبی به روشنایی صبح خورد در حدود 100 متر آن باقی ماند. عراقی ها با مستقر کردند چند تانک در مقابل این شکاف 100 متری هر دستگاه راهسازی که قصد ادامه ی احداث خاکریز را داشت می زدند و در نتیجه کار احداث باقیمانده ی این خاکریز تا 5 ساعت به طول انجامید و در نهایت نفرات تیپ17 علی بن ابی طالب توانستند در پشت آن قرار بگیرند و در جهت جنوب آماده ی مقابله با پاتک های عراق بشوند.

اما مشکل اصلی این مرحله از عملیات این بود که با وجود اینکه نیروهای پیشروی هر 3 تیپ محور میانی توانسته بودند به مثلثی ها نفوذ کنند نمی توانستند همدیگر را پیدا کنند و در نتیجه تیپهای 27 حضرت رسول(ص) ، تیپ14 امام حسین(ع) و تیپ 8 نجف اشرف نتوانستند در کنار مثلثی ها با هم دست به دست بدهند. با روشن شدن هوا و استفاده از برج دیدبانی عراقی ها در کنار مثلثی ها اشکال کار معلوم شد. تیپ 14 امام حسین (ع) و تیپ 27 حضرت رسول(ص) به تدریج در حین حرکت به سمت شمال منحرف شده بودند و در نتیجه تیپ 27 حضرت رسول در عوض اینکه به مثلثی سوم برسد به مثلثی چهارم رسیده بود. در نتیجه ی فاصله ی ایجاد شده بین نیروی تک ور در بین مثلثیهای سوم و چهارم عراق یک واحد زرهی خود را از این شکاف وارد کرده بود مانند گوه در این شکاف فرو رفته بود. زرهی عراق با ورود به محوطه ی پاکسازی نشده ی بین تیپ27 و تیپ14 در جهت شمال نیرویهای تیپ27 و در جهت جنوب تیپ14 را تحت فشار گذاشته بود. با وجود اینکه 2 گردان از تیپ جواد الأئمه (ع) نیز وارد این شکاف شدند و دست به حمله به زرهی عراق زدند نتوانستند اشکال فاصله ی بین نیروهای خودی را از بین ببرند. از سوی دیگر شکاف بین نیروهای طلایه دار تیپ14امام حسین(ع) و تیپ 8 نجف اشرف هم مشکل زا شده بود و چون این دو نیرو نتوانستند دست به دست بدهند یک رخنه ی دیگر بوجود آمده بود که زرهی عراق وارد آن شده و از آن برای تحت فشار قرار دادن این دو تیپ استفاده می کرد. در بعد از ظهر روز هفتم مرداد با معلوم شدن شکاف بین نیروهای خودی قرارشد تا تیپهای بعثت و امام حسین از سپاه و تیپ های 1و2 لشکر77 نیروی زمینی وارد این شکاف شده و با پاکسازی آن واحدهای تک ور دست به دست بدهند. تاخیر به وجود آمده توسط لشکر77 که در نهایت پس از چند ساعت فقط 2 گردان را وارد منطقه کرد سبب شد تا این تک به جایی نرسد و در نهایت شکاف بین نیروهای خودی بازبماند. در نهایت فرماندهان میدان که دیدند توان بستن این شکاف را ندارند در روز هشتم مرداد دستور عقب نشینی دادند. عراق که نتوانسته بود از طریق شنود مخابرات خودی از عقب نشینی ایران آگاه شود نیروی زرهی خود را آماده ی حمله به خاکریزها کرده بود که نیروهای ایرانی بدون سر و صدا به پشت خاکریزهای خود عقب نشستند و پاتک عراقی ها پس از آتش تهیه سنگین در نهایت بر روی خاکریزی اجرا شد که کسی در پشت آن وجود نداشت. در نهایت پس از مرحله ی پنجم عملیات می توان تنها موفقیت ایران را پس از 5مرحله عملیات تسخیر پاسگاه زید عراق و وارد کردن یک ضربه ی سنگین به زرهی عراق دانست.

http://s8.picofile.com/file/8359871926/%D8%B0_005.jpg

پس از بررسی کوتاه 5 مرحله ی این عملیات در درسهای بعدی تازه مواردی که باید از این نبرد آموخت را مرور می کنیم.