پنجشنبه 31 اردیبهشت 1394 06:23 ق.ظ نظرات ()

مرحله اول شورش در دره فرغانه

ادعاهای ایرگاش بی در مورد رهبری ارتش مومنان مورد پذیرش روحانیون فرغانه ای قرار گرفت و به زودی نیرویی با اندازه مناسب فراهم شد . اقدامات  ملی کردن گسترده ای که شورای تاشکند انجام داده بود سبب فروپاشی اقتصاد منطقه و بروز قحطی شد . همه این عوامل سبب شد جنبش باسمه چی حمایت مردمی روزافزونی کسب کند . شورای تاشکند از فرونشاندن ستیزه جویی عاجز بود و در  پایان سال 1918  کنترل دره فرغانه و مناطق روستایی اطراف تاشکند در دست بیش از 20 هزار جنگجوی نامنظم بود . ایرگاش بی با رقابت فرماندهانی مثل مضامین بی مواجه شد که از حمایت بخش عمده مسلمانان معتدل برخوردار بود . اما در شورایی که در مارس 1919 تشکیل شده ایرگاش توانست مقام نمایندگی رسمی جنبش را کسب کند .


مضامین بی ، 1917

تاشکند در وضعیت نظامی آسیب پذیری قرار داشت و بلشویک ها مهاجان روسی را آزاد گذاشتند تا دست به ایجاد دسته های دفاع محلی بزنند . نیروهای شوروی و کشاروزان روسی در انقام گیری از حملات باسمه چی ها جنایات فراوانی مرتکب شدند . با این حال سیاست های خشن ( کمونیسم جنگی ) حتی مهاجران روس را هم به طرف باسمه چی ها کشاند . در می 1919 مضامین بی با مهاجران روس متحد شد و با آنان پیمان ایجاد ارتش ائتلافی و پیمان عدم تجاوز امضا کرد . نیروهای مشترک قصد داشتند یک دولت مشترک ایجاد کنند که در آن حقوق و فرهنگ طرفین تضمین شده باشد . با این حال اختلاف بر سر ماهیت اسلامی باسمه چی ها این اتحاد را از میان برد  و این امر سبب شد هر دو طرف از تیپ سرخ تاتارهای ولگا شکست بخورند . ساکنان دره فرغانه پس از تحمل سختی های پاییز سال 1919 - 1920   از پا درآمده بودند و مضامین بی در مارس 1920 به شوروی پیوست . اعمال قوانین لیبرال تر  اقتصادی ( موسوم به طرح نپ ) باعث شد تاثیر قحطی در منطقه کاهش یابد و اصلاحات در توزیع زمین و اعلام عفو عمومی هم ساکنان فرغانه را آرام کرد . جنبش باسمه چی در نتیجه این اقدامات تضعیف شد .

آرامش در فرغانه چندان طول نکشید . در تابستان 1920 نیروهای شوروی که احساس امنیت می کردند دریافت اجباری غذا و سربازگیری از مردم منطقه را شروع کردند . شورش بار دیگر آغاز شد . این بار جنبش باسمه چی در سراسر ترکستان شعله ور شد .

جنبش باسمه چی در خیوه و بخارا

در ژانویه 1920 ارتش سرخ خیوه را تصرف کرد و یک دولت موقتی در آن بر روی کار آورد . جنید خان و پیروانش به بیابان های اطراف گریختند و جنبش باسمه چی در منطقه خوارزم آغاز شد . پیش از پایان سال دولت ( خیوه ای های جوان ) هم از طرف شوروی کنار گذاشته شد و ملی گرایان نیز با پیوستن به جنید ، جنبش را تقویت کردند .

در آگوست همان سال امیر بخارا هم با تصرف شهر از سوی ارتش سرخ فرار کرد .امیر که به افغانستان گریخته بود جنبش را با حمایت مردم و روحانیون هدایت می کرد . ابراهیم بی که یک رهبر قبایلی بود رهبری جنگ جویان را بر عهده داشت . چریک های باسمه چی برای مدت های طولانی با موفقیت در مناطق خیوه و بخارا فعالیت داشتند . ستیزه جویی به  سرزمین های قزاقستان ، تاجیکستان و ترکمنستان هم گسترش یافت .

 


بخارا در محاصره ارتش سرخ و در حال سوختن  ، 1 سپتامبر 1920

انور پاشا و اوج قدرت جنبش باسمه چی

در نوامبر 1921  ، ژنرال اسماعیل انور ، وزیر جنگ سابق ترکیه وارد بخارا شد تا به مقامات شوروی کمک کند . اما انور پاشا به جای این کار به جنبش باسمه چی پیوست و به آن سازماندهی و حیاتی دوباره داد . انور پاشا قصد داشت در آسیای میانه  یک کنفدراسیون پان ترکیست ایجاد کند و آن را با آناتولی و ترکستان چین پیوند دهد . اعلام جهاد انور پاشا با استقبال چشمگیری مواجه شد و چریک های باسمه چی یک ارتش نیرومند 16 هزار نفره تشکیل دادند . در ابتدای 1922 بخش اعظم قلمرو            ( جمهوری شوروی خلق بخارا ) از جمله شهرهای سمرقند و دوشنبه به دست باسمه چی ها افتاده بود . در همان زمان ماگازا ماساچی ، یک نظامی دانگانی ( واژه ای که به مسلمانان چین اطلاق می شود ) هم یک هنگ سواره برای کمک به باسمه چی ها وارد میدان کرد .


مذاکره با باسمه چی ها ، دره فرغانه ،1921