پنجشنبه 15 تیر 1391 07:19 ب.ظ نظرات ()


موشک پرشینگ-2 در لحظه شلیک

ایبل آرچر یک تمرین 10 روزه مرکز فرماندهی ناتو بود که در دوم نوامبر 1983 در منطقه غرب اروپا آغازشد. قرار بود تا این مانور دوره افزایش تنشها در صورتی که در اوج شدت خود به یک درگیری هسته ای بیانجامد را شبیه سازی کند. همچنین قراربود که این مانور با یک روش ارتباط رمز جدید و در سکوت مطلق رادیویی انجام شود.

طبیعت واقعگرایانه مانور نظامی ایبل آرچر و روابط تخریب شده بین آمریکا و شوروی سابق، همزمان با استقرار موشکهای پرشینگ-2 مجهز به کلاهکهای هسته ای در اروپا بعضی از سران سیاسی و نظامی شوروی را مشکوک کرده بود که شاید این تمرینها مقدمات شروع یک جنگ واقعی هستند و در حقیقت ناتو قصد دارد در پوشش این مانور نظامی ضربه اول را به بلوک شرق وارد کند. در پاسخ به این مانور، شوروی وضعیت آماده باش درجه یک را به نیروهای هسته ای خود اعلام کرد و به واحدهای هوایی خود را در آلمان شرقی و لهستان  آماده باش داد. بسیاری از تاریخ نویسان این رویداد را نزدیک ترین وضعیت به یک رویارویی هسته ای بین دو قدرت پس از بحران موشکی کوبا در سال 1962 قلمداد کرده اند. با پایان یافتن این مانور در روز یازدهم نوامبر خطر این رویارویی بر طرف شد.

عملیات رایان

بزرگترین عامل تشدید بدگمانی روسها به مانور ایبل آرچر دو سال قبل از وقوع آن اتفاق افتاده بود. در ماه مه 1981 رئیس کا.گ.ب ،یوری آندروپوف، هشدار داد که آمریکا به صورت مخفی قصد حمله هسته ای به شوروی سابق را دارد. برای مقابله با این تهدید آندروپوف دستور داد تا سرویسهای اطلاعاتی روسها عملیات رایان را آغاز کنند. این عملیات بزرگترین عملیات جمع آوری اطلاعات در دوران صلح در میان سرویسهای اطلاعاتی شوروی سابق بود. تمام عوامل اطلاعاتی روسها در خارج از این کشور مجبور شدند بر روی فعالیتهای هسته ای حریف تمرکز کنند و مراکز هسته ای، پرسنل آنها و زنجیره فرماندهی دشمن را از نزدیک زیر نظر بگیرند. هدف از اجرای عملیات رایان کشف آماده سازی های ناتو برای زدن ضربه اول بود.

انگیزه پنهان پشت اجرای این عملیات تا کنون کشف نشده باقی مانده است. اولگ گوردیوسکی ،عالی رتبه ترین افسر کا.گ.ب که تا کنون به غرب پناهنده شده، حدس می زند که علت این عملیات هم زمانی، "شک رو به تزاید" روسها با "دشمنی آشکار ریگان" بوده است. او ادعا می کند که برژنف و آندروپوف معتقد شده بودند که ریگان حتما دگمه پرتاب موشکهایش را فشار خواهد داد. بنجامین بی.فیشر ،تاریخ نویس سازمان سیا، چند عامل را که در تشدید بدگمانی روسها نقش داشته اند فهرست کرده است. در صدر این عوامل عملیات سایوپ قرار دارد که بلافاصله پس از ریاست جمهوری ریگان آغازشد.

عملیات سایوپ

جنگ روانی آمریکا بر علیه روسها ،موسوم به عملیات سایوپ، در میانه فوریه 1981 آغاز شد و تا سال 1983 به طول انجامید. این عملیات شامل یک سری عملیات دریایی مخفی در آبهای گروئلند، آیسلند، دریای بارنتز، نروژ، دریای سیاه و دریای بالتیک بود تا ثابت کند که کشتی های ناتو می توانند به پایگاه های حیاتی روسها نزدیک شوند. بمب افکنهای استراتژیک ناتو با سرعت به مرزهای کشورهای عضو پیمان ورشو نزدیک می شدند و در آخرین لحظه دور می زدند. این گونه عملیات برای بررسی عملکرد رادارهای روسی و توانایی های آمریکا در طی یک جنگ هسته ای انجام می شدند. در آوریل سال 1983 نیروی دریایی آمریکا مانور نظامی فلیت اکس83 را به راه انداخت که بزرگترین مانور نظامی این کشور در اقیانوس آرام تا آن روز محسوب می شد. این تهدیدهای نظامی روسها را بدگمان تر از قبل کرده بود.

پرواز 007

در روز اول سپتامبر 1983 روسها یک جمبوجت کره جنوبی را در مسیرش به سوی کره هدف قراردادند. بعضی محققین علت این عمل خصمانه روسها را عملیات سایوپ می دانند و ادعا می کنند که همان شب یک هواپیمای کا.سی-135 آمریکا (نوعی بوئینگ707 نظامی) مشغول انجام عملیات شنود در نزدیک حریم هوایی روسها در حوالی پرواز 007 بوده است.

تجدید سلاح

رونالد ریگان بزرگترین برنامه بسیج نظامی دوران صلح در تاریخ این کشور را رهبری کرد. در 23 مارس 83 وی طرح دفاع استراتژیک پیشگامانه را که در مطبوعات به جنگ ستارگان ریگان معروف شد را اعلام کرد. او تصمیم داشت تا یک شبکه ایمن در برابر حملات هسته ای دشمن را ایجاد کند. این حرکت از سوی روسها کوششی در جهت پایان دادن به عصر تنش زدایی و آغاز یک مسابقه تسلیحاتی جدید در عرصه فضا ارزیابی شد. آندروپوف ،که در سال 1982 و پس از مرگ برژنف به رهبری شوروی رسیده بود، به طعنه می گفت: "ریگان قصد دارد تا نقشه ای جدید برای جنگ هسته ای طرح کند و امیدوار است که از آن پیروز بیرون بیاید."

با وجود اعتراضهای مکرر روسها نسبت به جنگ ستارگان، سلاح هایی که در طی عملیات ایبل آرچر بکار گرفته شدند موشکهای پرشینگ-2 بودند که چهار سال از استقرار آنها در اروپا می گذشت. این موشکهای میان برد بالستیک برای مقابله با موشکهای اس.اس-20 روسها به اروپا فرستاده شدند و بالاترین تهدید برای روسها به حساب می آمدند. پرشینگ-2 قادر بود تا "اهداف سختی" چون سیلوی موشکهای هسته ای، مراکز فراندهی و کنترل زیرزمینی را هدف قراردهد. سرعت آماده سازی و شلیک بالای پرشینگ-2 و دقت زیاد آن سبب شده بود تا آن را به عنوان سلاحی برای زدن ضربه اول هسته ای درنظر بگیرند. تخمین زده می شد که مدت زمان رسیدن موشکهای پرشینگ-2 به اهدافشان در خاک روسیه بین 4 تا 6 دقیقه باشد. این توانایی ها سبب شده بود تا روسها باورداشته باشند که تنها راه نجات از دست پرشینگ-2 پیشدستی کردن بر آن است. هدف از عملیات رایان کشف زمان ضربه اول غرب بود تا روسها بتوانند قبل از شروع آن ضربه پیشگیرانه خود را وارد کنند.

اخطار اشتباهی

در شب 26 سپتامبر 1983 ماهواره های پیش اخطار روسها ، با نام رمز اُکو، شلیک یک موشک قاره پیما از خاک آمریکا را اعلام کردند. سرهنگ دوم استانیسلاو پتروف ،افسرنگهبان وقت، این اخطار را به عنوان یک خطای کامپوتری ندیده گرفت چرا که رادارهای زمینی هیچ حرکتی را ثبت نکرده بودند. یکی از علتهای تصمیم پتروف این بود که سیستمهای تحت نظر وی به تازگی نصب شده بودند و احتمال خطا در آنها وجود داشت. پتروف مطمئن بود که یک حمله هسته ای از طرف آمریکا باید توسط هزاران موشک انجام شود نه با تنها یک موشک منفرد. اندکی بعد چهار شلیک دیگر به سوی خاک شوروی از سوی سیستم اعلام شد که پتروف همه آنها را ندیده گرفت و رد گرفت. تحقیقات بعدی نشان داد که حق با پتروف بوده است و این اعلانهای خطا در بعضی موارد نادر برای سیستم اکو امکان پذیر بوده اند.

قسمت دوم